www.formanowicz.pl [start]

© Mariusz Formanowicz, 2006-2011

 

Krakowska rodzina Formankowiczów (Furmankowiczów)

 

Nazwisko "Formankowicz" (z literą "k" w środku) obecnie nie występuje. Było jednak często spotykane w wiekach od XVI do XVIII w Małopolsce, a szczególnie w Krakowie. Poniżej przedstawiam indeks odszukanych w literaturze osób, żyjących w przedstawionym okresie w Krakowie i okolicach. Nazwisko to zapisywano w najróżniejszy sposób: jako Formankowicz bądź Formankowic, podobnie przez „u”. Odwołania (linki) z indeksu przekierowują do tablicy źródeł, w której wskazałem na pozycje źródłowe i zamieściłem przy niektórych odpowiednie cytaty. Z kilku osób wymienionych w indeksie utworzyłem zalążek drzewa genealogicznego (3 pokolenia) Formankowiczów rodem z Krakowa.

 

W trzech przypadkach odkryłem związek krakowskich Formankowiczów z Poznaniem:

 

·       Elżbieta Furmankowicz, córka Jana w 1658 r. wyszła za mąż za Kacpra Winklera, patrycjusza poznańskiego,

·       Józef Formanowicz podpisał się pod dedykacją książki autorstwa Marcina Winklera (znów Winkler, j.w.), wydanej w Krakowie w 1658 roku,

·       Samuel Formankowic od 1653 do 1659 r. był rektorem Kolegium Lubrańskiego w Poznaniu.

 

Formanowiczowie od co najmniej drugiej połowy XVI, aż do połowy XVII wieku, byli bogatą rodziną kupców krakowskich. Handlowali miedzią i innymi surowcami z Gdańskiem, a także eksportowali te towary za granicę. Biorąc to pod uwagę, z rodziną tą wiążę Jerzego Formanowicza, którego statek wyładowany zbożem zajęli Gdańszczanie w roku 1578 i za którym wstawił się kanclerz i hetman wielki koronny Jan Zamoyski w omówionym wcześniej piśmie do Gdańszczan z 3 lipca 1578 roku. Niebagatelna w tym przypadku jest uwaga J. Zamoyskiego o „znacznym nazwisku” kupca Jerzego Formanowicza. Brzmienie nazwiska tej osoby jeszcze raz potwierdza tezę o bardzo różnym sposobie zapisu nazwiska tej rodziny. Z danych źródłowych wynika, że rodzina Formankowiczów w II-połowie XVII wieku uległa zubożeniu. W okresie tym był to ogólny proces, który dotknął zresztą nie tylko mieszczan. Przyczynił się do tego m.in. potop szwedzki. Inne ślady wskazują również na rozprzestrzenienie się - i to nawet już wcześniej - nazwiska Formankowicz poza Kraków. W 1660 r. rajcę Błażeja Furmankowicza odnajdujemy w Samborze. W 1689 Jakub Formankowicz został burmistrzem Jasła, Wcześniej wspomniany zapis mówi, że w 1640 roku niejaki Szymon Formankowicz miał dom w Poznaniu, o który toczył się spór z władzą kościelną.

 

Aktualny zasób informacji o krakowskiej rodzinie Formankowiczów, nie pozwala nawet na próbę udowodnienia hipotezy, że Formankowiczowie z Krakowa byli protoplastami Formanowiczów z Wielkopolski (Buku czy Wielichowa), czyli że w XVII wieku część z krakowskiej rodziny przeniosła się do Wielkopolski (Poznania ?), gdzie po kilkudziesięciu latach zaczęto zapisywać ich nazwisko jako „Formanowicz”.  W każdym razie hipotezy tej nie należy wykluczać (nie ma podstaw do tego) i być może z czasem poniższe zestawienie okaże się pomocne.

 

Formankowiczowie w Krakowie wydali dwie znakomite postacie, które swą działalnością na trwale zapisały się w historii. Byli nimi Samuel Formankowic, profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego i Jan Stanisław Formankowicz, także profesor UJ, pisarz i geograf.

 

 

Indeks osób:

 

Formankowic Jan

Formankowic Samuel (Furmankowic), rektor UJ

Formankowic Tomasz

Formankowicz Jakub

Formankowicz Jan, dyrektor

Formankowicz Jan Stanisław

Formankowicz Józef

Formankowicz Kasper (Furmankowicz), kupiec ławnik krak.

Formankowicz Katarzyna, żona Kaspra

Formankowicz Piotr (1)

Furmankowicz Piotr (2)

Furmankowicz Elżbieta, zamężna Winkler (w Poznaniu)

Furmankowicz Jan

Furmankowicz Jan, m. krak.

Furmankowicz Jan, mieszczanin krak.

Furmankowicz Jan, rajca krakowski

Furmankowicz Jan, syn Kacpra

Furmankowicz Michał, syn Jana

Furmankowicz Samuel

Furmankowicz X. (od św. Barnary)

 

Zarys drzewa genealogicznego

 

Kacper Formankowicz, kupiec i ławnik krakowski

  % Katarzyna Mączka, córka Stanisława, rajcy z Biecza i Heleny

-        Jan Formankowicz, mieszczanin i rajca krakowski w latach 1642-1656

% Zuzanna (? – 28 II 1636) - ślub w 1631

% Elżbieta Pipan, córka Jerzego - ślub w 1638

-       Elżbieta Formankowicz

      % Kacper Winkler z Poznania - ślub w 1658

-       Michał Formankowicz

-        Samuel Formankowicz (1626-1692), profesor i rektor Akademii Krakowskiej

-        Paweł Formankowicz (1629-1637) – zmarł w wieku 8 lat i został pochowany w Bieczu

 

 ----------

% - zawarli związek małżeński

Tabela zapisów źródłowych

 

Rok

(lata, wiek)

Osoba

(opis, cytat)

Źródło

Wiek XVI i I-połowa XVII

Jan Furmankowicz, mieszczanin krak. /1/

Jan M. Małecki, Związki handlowe miast polskich z Gdańskiem w XVI i pierwszej połowie XVII wieku, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1968; [str. 135]

=> Google Book Search

19 stycznia 1601

Furmankowycz Casparus, negociator (= kupiec)

A. Kiełbika Z. Wojas, Księga przyjęć do prawa miejskiego w Krakowie 1573 - 1611

1617 (?)

"Dedykacya do Jak. Janidloviusa wierszaem na odwrocie tytułu. Potem luźne wiersze podpisali: [...] Peter Formankowicz"

dot. pozycji: Goliński Bazyli, Apollo Musae totaq. Grammationae ...,  Kraków, 1617,  [w :] Estreicher K. Bibliografia Polska, Kraków, Drukarnia UJ, 1898 (T. 17, str. 223)

=> Index

1631

„Wdowa [...] Zuzanna, wyszła ponownie za mąż w roku 1631 za bogatego mieszczanina krakowskiego, od roku 1642 rajcę, Jana Furmankowicza, a odebrawszy od Stanisława (II) Rappa należne jej 2000 złp., skwitowała go z tej sumy [...] Zmarła 28 kutego 1636 roku, Iegując jezuitom w testamencie 300 zip.”

Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Rocznik krakowski, Tomy 67-68, PWN, 2001; s. 114

1642-1656

Jan Furmankowic, rajca krakowski

 

44G. Jurkiewicz Poetriae saeculis omnibus celeberrimae quas in nupttos spcctantissimi viri D. Joannis Formankowic civis Crac, et Lectissimae Virginis Elisabethac Pipaniae Clarissimi Domini D. Georgii Pipan Philosophiae et Medieinae Doctoris filiae..., Cracoviae 1638.

Janina Bieniarzówna, Mieszczaństwo krakowskie XVII w, Wydawn. Literackie, 1969; s. 43, 25

Połowa XVII w.

Tomasz Formankowic

Jan Formankowic /2/

Formankowic Thomas

Jacek Wijaczka, Handel zagraniczny Krakowa w połowie XVII wieku, Tow. Nauk. "Societas Vistulana", 2002; [str. 46, 72, 85 … (14-stron)]

=> Google Book Search

1655

X. Furmankowicz (kaznodzieja u św. Barbary)

Ambroży Grabowski, Starożytnicze wiadomości o Krakowie: zbiór pism i pamiętników tyczących się opisowéj i dziejowéj przeszłości, oraz zwyczsjów téj dawnéj stolicy kraju, z dodatkiem róznych szczegółów Polaków zająć mogących. Z dawnych rękopismiennych źródeł, nakł. i drukiem Józefa Czecha, Kraków 1852; [str. 130]

=> Google Book Search

1658

"Na odwrocie karty tytułowej herb i wiersz. Dedykacja Alberto Tholibowski, opiso. posnan. (podpisał ją Józef Formankowicz);"

dot. pozycji: Marcin Winkler, Mare Aqvinatievm Sev Ornatio..., Poznań (?), 1658, [w :] Estreicher K. Bibliografia Polska, Kraków, Drukarnia UJ, 1898 (T. 33, str. 50)

=> Index

1637-1692

Numer domu: “L. or. 5, sp. 345, Gm. V. 555.”

 

„Następnie długi czas była w posiadaniu rodziny mieszczańskiej Furmankowiczów, stąd później »Furmankowiczowską« zwana. Mamy zapiski, że już w r. 1637 była własnością Jana Furmankowicza rajcy krakowskiego, po tegoż śmierci jego żony i sukcesorów aż po koniec XVII w. (1692).” /3/ (...) „Mieszkali w niej p. Haur, który »sklep trzymał« i p. Michał Furmankowicz, zapewne syn Jana Furmankowicza dawniejszego właściciela, który zajmował mieszkanie »pod  wschodami«.”

Adam Chmiel, Domy krakowskie: Ulica Floryańska, Tow. Miłośników Historyi i Zabytków Krakowa, 1917; [str. 37]

=> Małopolska Biblioteka Cyfrowa

1632, 1649

Formankowicz (Furmankowicz) Kasper, kupiec, ławnik krak. 28 - żona Katarzyna 28 ...

Rejestry gospod w Krakowie z lat 1632 i 1649 ze zbiorów biblioteki naukowej PAU i PAN w Krakowie i Biblioteki Jagiellońskiej / wyd. Kamila Follprecht. Kraków : Tow. Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, 2005

Ok. 1600- 1652

Furmankowicz Jan z Kr., zm. po 1652, syn Kacpra /4/

Irena Kaniewska, Roman Żelewski, Wacław Urban, Kazimierz Lepszy, Studia z dziejów młodzieży Uniwersytetu Krakowskiego w dobie Renesansu, 1964; [str. 164]

=> Google Book Search

?

Furmankowicz Jan, mieszcz. krak. /5/

Walerian Nekanda Trepka, Włodzimierz Dworzaczek, Liber generationis plebeanorum "Liber chamorum", Zakład narodowy im. Ossolińskich, 1963[ [str. 243]

=> Google Book Search

XVII w. (1671)

Formankowicz (Jan Stanisław), doktor filozofii i obojga prawa, profesor akademii krakowskiej (geograf)

Encyklopedia powszechna, Wydawn. Artystyczne i Filmowe, 1862

=> Google Book Search

1653 - 5 XII 1659

Jan Formankowicz, dyrektor (1653 - 5 XII 1659) /6/

Jerzy Michalewicz, Maria Michalewiczowa, Helena Madurowicz-Urbańska, Liber beneficiorum et benefactorum, Sumptibus Universitatis Iagellonicae, 1991; [str. 116]

=> Google Book Search

XVII w.

Furmankowicz Jan [str. 181, 312] /7/

Furmankowicz Piotr [str. 60]

Furmankowicz Samuel [str. 259]

Michał Rożek , Mecenat artystyczny mieszczaństwa krakowskiego w XVII wieku, Wydawn. Literackie, 1977

=> Google Book Search

1689-1691

Jan Furmankowicz, kupiec sukienniczy ławnik, a w latach 1689-1691, rajca krakowski

Magdalena Bartkiewicz, Odzież i wnętrza domów mieszczańskich w Polsce w drugiej połowie XVI i w XVII wieku, Studia i materiały z historii kultury materialnej, T. 49, Polska Akademia Nauk, 1974; s. 247

1626-1692

Samuel Formankowic (Furmankowic) (1626-1692), profesor Akademii Krakowskiej, protonotariusz apostol., i kanonik kat. krak., rodem z Krakowa, syn Kaspra, ławnika krak. i Katarzyny.

=> biografia

1658

Formankowicz Elżbieta, córka Jana Formankowicza, rajcy krakowskiego (występującego również pod nazwiskiem Joannes Formankowic a także Furmankowic), od 1658 r. żona Kaspra Winklera.

 

„...cudownie wykwitająca, a przy solennym akcie weselnym Oblubieńców Nowych Jego Mci Pana Kaspra Winklera i Jej Mci Panny Elżbiety Formankawiczówny. ukochanej córki sławnej pamięci Jego Mci Pana Jana Formunkowicza rajcę krakowskiego i Jej Mci Paniej Elżbiety Formankowiczowej. Kraków 1658”

 

 

Karpiński Andrzej : Kobieta w mieście polskim w drugiej połowie XVI i w XVII wieku, Instytut Historii PAN, 1995 (str. 391)

 

„WINKLEROWIE (PATRYCJUSZE POZNAŃSCY)”

 

Kościół św. Marii Magdaleny w Poznaniu. (...) Rodzina Winklerów posiadała w kościele również swoją kaplicę, zwaną "Winklerowską".

 

Poznań, St. Rynek, kamienica nr 47, Winklerowska. Około połowy XVI wieku właścicielem kamienicy był zasłużony pisarz poznańskiej rady miejskiej Błażej Winkler (por. Kancelaria miejska), który w 1551 roku "oprawił na niej posag swojej żony Jadwigi z Grodzickich". W posiadaniu Winklerów pozostawała przez następnych prawie sto pięćdziesiąt lat.

 

1663-1664

Dwie Formankowiczówny wyszły za bogatych szlachciców

(przypuszczam, że to córki Jana i Elżbiety z Pipanów)

 

Joanelli Sylwester [1] nob. z Katarzyną Furmankowicówną 13. stycznia 1664. Św. Franciszek Cyrus, burmistrz, Albert Sztamet i Marcin Lochman, rajcy krak.

 

Palamini Józef nob. z Magdaleną Furmankowicówną 21. sierpnia 1663. Św. Jan Paweł Celary, generał major wojsk król. i Piotr Dzianotty. Ben. Mikołaj Sulikowski, dr. teol. i profesor jagieł., kan. u św. Floryana.

 

[1] S. Joanelli posiadał znaczne majętności we Włoszech, Krakowie i Węgrzech, pozostawał w służbie cesarskiej przeciw Turkom i Tekelemu, służył wodzom cesarskim nieraz gotówką i był ich liwerantem.

Zob. Ptaśnik: Z dziejów kultury włoskiego Krakowa, str. 124. — Żywot swój zakończył w Krakowie tamże pogrzebany. Testament jego w księgach ławniczych krakow. z 10. lutego 1684. r.

Metryki Kościoła Maryackiego i Katedry na Wawelu w Krakowie, oprac. J. Sygański, Lwów 1912.

 

http://www.sbc.org.pl/Content/108239/iii378357.pdf